Ρυθμός, 3 βασικά ζητήματα [Tip #8]

Στο σημερινό tip αναφέρομαι σε 3 βασικά ζητήματα, για να ξεκινήσει κάποιος να ακούει σωστά, ώστε να παίζει σωστά.

  • Χρονικές διάρκειες.

  • Ενδείξεις μέτρων.

  • Υποδιαιρέσεις του βασικού χτύπου – Tempo και μετρονόμος.

Η σύγχυση που επικρατεί σχετικά με τα παραπάνω ζητήματα, τόσο στους μαθητές, όσο και σε ένα ποσοστό διδασκόντων είναι ανησυχητικά μεγάλη.

Για παράδειγμα η ένδειξη μέτρου 4/4 = 4/♩ έχει παγιωθεί στο μυαλό των περισσοτέρων ως κλάσμα (ορισμένοι το ονομάζουν και μουσικό κλάσμα, για να το διαχωρίσουν από το αριθμητικό κλάσμα) με κλασματική γραμμή, η οποία όπως – εξωφρενικά – διδάσκονται δεν φαίνεται στις παρτιτούρες γιατί “την κρύβει η 3η γραμμή του πενταγράμμου!”. Ακόμη πιο εξωφρενικά ότι “η 3η γραμμή του πενταγράμμου παίζει τον ρόλο της χαμένης(!!) κλασματικής γραμμής!!!”. Έχω διαπιστώσει ότι αυτό το τελευταίο τείνει να το υιοθετήσει το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών. Τι επικρατεί στο μυαλό όσων διδάσκουν τέτοια πράγματα;

Μέσα από την προσωπική μου εμπειρία θεωρώ ότι, το να δώσει κάποιος έναν ορισμό σχετικά με τον ρυθμό από νωρίς – ιδιαίτερα στους αρχάριους μαθητές του -, είναι μάλλον επιπόλαιο.

Καλύτερα να ξεκινήσει από τα επιμέρους στοιχεία αυτού που ονομάζουμε ρυθμό (κίνηση μέσα στον χρόνο). Έτσι αποφεύγει αστοχίες και “παρεξηγήσεις” του τύπου: “παίξε σε πιο γρήγορο ρυθμό” (εννοεί: tempo, δηλαδή ταχύτητα του χτύπου ή “παίξε σε ρυθμό 2/4” (εννοεί: υπολόγισε 2 χτύπους ανά μέτρο). Γι’ αυτό είναι καλό να υπάρχει απόλυτη σαφήνεια με αυτές τις έννοιες.

Χρονικές διάρκειες (time values)

Σχετικά με το 1ο θέμα που αφορά τις αξίες των φθογγοσήμων (χρονικές διάρκειες), το ζητούμενο δεν είναι απλά να δείξουμε ότι το ολόκληρο = 4 χρόνοι, το μισό = 2 χρόνοι κλπ. (κατά τη γνωστή συνήθεια). Είναι να αντιληφθεί ο κάθε μαθητής , από τον μικρότερο ως τον μεγαλύτερο, ότι την κίνηση πάντα την δίνει ο 1 χτύπος ή βήμα και για αρχή θα αντιστοιχίσουμε αυτόν τον χτύπο με την αξία του τετάρτου1

Με βάση πάντα τον κεντρικό χτύπο, υπολογίζουμε αντίστοιχα συντομότερες (μικρά βήματα) χρονικά αξίες (όγδοα και δέκατα έκτα) ή στατικές αξίες (σταμάτημα της κίνησης), όπως ολόκληρα, μισά, κλπ.

Συμβαίνει συχνά να κρατούν τα παιδιά ατελείωτους πίνακες του τύπου:

ολόκληρο = 4

μισό = 2

τέταρτο = 1

όγδοο = 1/2

δέκατο έκτο = 1/4

τριακοστό δεύτερο = 1/8

εξηκοστό τέταρτο = 1/16

χωρίς την πραγματική αναφορά σε ένδειξη μέτρου(!) δηλ. ποιες είναι οι προϋποθέσεις ώστε όλες οι αξίες να διαρκούν όσο δείχνει ο πίνακας.

Όλο το σύστημα του υπολογισμού των αξιών δεν είναι απλή απομνημόνευση ενός πίνακα αλλά μια δυναμική διαδικασία που οδηγεί μέσα από πολλά ρυθμικά παιχνίδια στην κατανόηση των αναλογιών.

Ενδείξεις μέτρων (time signatures)

Τo 2ο ζήτημα που αφορά τις ενδείξεις μέτρων έρχεται να συμπληρώσει όλα τα παραπάνω, μόνον εφόσον εξηγηθεί με τον πραγματικό ρόλο που παίζει.

Έχουν πέσει στην αντίληψή μου επεξηγήσεις των ενδείξεων μέτρων ως εξής:
4/4 = 4/τέταρτα, 6/8 = 6/όγδοα, 3/2 = 3/δεύτερα .

Κατά την γνώμη μου και σύμφωνα με τον τρόπο που διδάσκω εδώ και χρόνια, είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος, για να κατανοηθεί ποια αξία μπαίνει στην θέση του ενός (1) χτύπου κάθε φορά.

Έτσι στο 4/4 = 4/τέταρτα το τέταρτο είναι ο 1 χτύπος (άρα 1 χρόνος),

στο 6/8 = 6/όγδοα το όγδοο είναι ο 1 χτύπος (άρα 1 χρόνος),

στο 3/2 = 3/δεύτερα το μισό είναι ο 1 χτύπος (άρα 1 χρόνος).

Εάν γίνει ξεκάθαρη η λειτουργία της ένδειξης μέτρου, η οποία πρέπει να επισημαίνεται διαρκώς με κάθε ευκαιρία, ο μαθητής έχει ξεκλειδώσει ένα σημαντικό κεφάλαιο της ρυθμικής του εκπαίδευσης.

Υποδιαιρέσεις του βασικού χτύπου (divisions)

Το 3ο ζήτημα αφορά τις διαιρέσεις του κεντρικού (βασικού) χτύπου κάθε φορά όπως ορίζεται στις ενδείξεις μέτρων.

Έτσι, για παράδειγμα η ένδειξη μέτρου 3/4 μας δείχνει ότι θα μετρήσουμε 3 χτύπους που θα είναι ίσοι με 3 τέταρτα ή με οποιονδήποτε συνδυασμό αξιών και παύσεων που η συνολική τους διάρκεια θα είναι ίση με 3 τέταρτα δηλ.

image

Σε οποιεσδήποτε διαιρέσεις του βασικού χτύπου προκύπτει ένα άλλο σημαντικό θέμα, το 8tempo, δηλαδή πόσο σταθερά θα λέμε με την φωνή μας τους 3 χτύπους, είτε σε αργή, είτε σε μέτρια , είτε σε γρήγορη ταχύτητα με τις όποιες διαιρέσεις προκύπτουν.

Κι΄ενώ η χρήση του μετρονόμου φαίνεται ότι λύνει το πρόβλημα της σταθερότητας του χτύπου, δεν λύνει με τίποτα το πρόβλημα της διαίρεσής του2.

Στην πραγματικότητα ο μετρονόμος δεν λύνει ούτε το πρόβλημα της σταθερότητας του χτύπου. Ο πιο σίγουρος τρόπος είναι η διαρκής συνεργασία καλά εκπαιδευμένου δασκάλου και μαθητή, ώστε να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος.

Από την πλευρά του διδάσκοντος απαιτείται η καλή γνώση, η επιμονή και η ανακάλυψη του τρόπου για να το κατανοήσει κάθε μαθητής του.

Από την άλλη πλευρά, του μαθητή, χρειάζεται πολλή ενασχόληση, υπομονή και διαρκείς ερωτήσεις για διάφορα προβλήματα που θα προκύψουν.

Είναι αρκετά συνηθισμένο το φαινόμενο παιδιών που δεν γνωρίζουν τι σημαίνει, μετράω σταθερά, μετράω φωναχτά με συγκεκριμένες συλλαβές για κάθε μία από τις διαιρέσεις (βλ. παράδειγμα), μετράω αλλάζοντας το tempo χωρίς να αλλοιώνω τις διαιρέσεις του χτύπου, γενικά μετράω με συνέπεια για όσα χρόνια παίζω μουσική, ώστε η χρήση του μετρονόμου να βελτιώνει πραγματικά την εκτέλεση και όχι να προσθέτει ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα σε αυτή.

Ο μετρονόμος δεν εκπαιδεύει. Ο δάσκαλος εκπαιδεύει.
Ο μετρονόμος βελτιώνει τον ήδη ρυθμικά εκπαιδευμένο και εκπαιδευόμενο σπουδαστή μουσικής.

Η τελευταία παράγραφος απευθύνεται στους γονείς. Εάν (κυρίως) στα χρόνια της βασικής εκπαίδευσης σάς λένε ότι το παιδί σας είναι προβληματικό και “δεν το’ χει” με τον ρυθμό, ή απλά το ακούτε στο σπίτι να παίζει ασυναρτησίες ενώ προσπαθεί να διαβάσει, προβληματιστείτε σχετικά με την επιλογή του δασκάλου και δράσετε έγκαιρα. Είναι πολύ σοβαρό για να το αφήνετε…


  1. Όλα αυτά συνοδεύονται και από αντίστοιχα κινητικά παιχνίδια.

  2. Η χρήση ρυθμικών συλλαβών αρχικά (τα, τι-τι, τίρι-τίρι) και στην συνέχεια μέτρημα με τις συλλαβές των χρόνων που μας υποδεικνύει η ένδειξη μέτρου, είναι κουραστική μεν διαδικασία, αλλά η πλέον απαραίτητη (βλ. παράδειγμα).

Ο πίνακας MATRIX ως τρόπος εκμάθησης μελωδικών διαστημάτων [tip #7]

Στο tip #2 “6 Βασικές Χρήσεις της Χρωματικής Κλίμακας στη Θεωρία Μουσικής”, εξηγήθηκε με συνοπτικό τρόπο η σημασία της και η χρησιμότητά της στην εκμάθηση βασικότατων κεφαλαίων της θεωρίας της μουσικής.

Σε αυτό το tip θα επικεντρώσω περισσότερο στον υπολογισμό των μελωδικών διαστημάτων με βάση το ημιτόνιο (12 χρωματικές βαθμίδες).

Διευκρίνηση: Σε καμία περίπτωση (αυτό) δεν αποτελεί εισαγωγή στις κατεξοχήν τεχνικές του δωδεκαφθογγισμού και στην κατανόηση των κύριων εννοιών του, αλλά αντίθετα χρησιμοποιεί ορισμένα στοιχεία από την αυστηρή οργάνωση των δωδεκάφθογγων σειρών, προκειμένου να αποτελέσει έναν γρήγορο και αποτελεσματικό τρόπο μελέτης των μελωδικών διαστημάτων.

Τα αποτελέσματα που έχω στην διάθεσή μου δείχνουν ότι, μαθητές που έμαθαν να χρησιμοποιούν και να κατανοούν την λειτουργία της χρωματικής σκάλας από την αρχή των σπουδών τους (συγκεκριμένα από την στιγμή που εμφανίζονται οι πρώτες αλλοιώσεις στα μουσικά κομμάτια που εκτελούν στα όργανα), δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα υπολογισμού των διαστημάτων και οι πιθανότητες λάθους είναι ελάχιστες.

Η εκπαίδευση στα ημιτόνια της χρωματικής είναι πολύ λιγότερο χρονοβόρα από οποιαδήποτε άλλη μέθοδο. Αρκεί να μπορεί ο δάσκαλος να δώσει κατευθύνσεις με τον συντομότερο και καλύτερο δυνατό τρόπο.

Πιο συγκεκριμένα, η αναγνώριση μελωδικών διαστημάτων με βάση τον αριθμό των ημιτονίων που περιέχουν (η 1η Καθαρή αντιστοιχεί σε 0 ημιτόνια, η 2η μικρή σε 1 ημ., η 2η Μεγάλη σε 2 ημ. κοκ. 1) οριοθετείται στο διάστημα της 5ης Καθαρής που αντιστοιχεί σε 7 ημ. (κύκλος των 5ων όπου οι μεταφορές του προτύπου ταξινομούνται κατά 5ες Καθαρές).

Όλα τα μεγαλύτερα σε απόσταση μελωδικά διαστήματα αναγνωρίζονται με βάση τα συμπληρωματικά τους (ανεστραμμένα) διαστήματα πχ.C-A (6η Μ) = Α-C (3η μ), F#-Eb (7η ελ) = Eb-F# (2η Αυξ) κλπ.

Αυτός ο τρόπος αναγνώρισης είναι μια διαδικασία διπλής κατεύθυνσης, δηλ. οδηγεί πολύ εύκολα στις βασικές αρχές της ατονικής μουσικής ( σχηματισμός πίνακα MATRIX με τις δωδεκάφθογγες σειρές), αλλά και αντιστρόφως ο ίδιος ο πίνακας μπορεί να χρησιμεύσει ως παιχνίδι για:

  1. την εκμάθηση των διαστημάτων,
  2. τις μεταφορές τους σε οποιαδήποτε χρωματική βαθμίδα και
  3. για το “συντακτικό” της μουσικής γραφής πχ. κανονική μορφή μιας ομάδας φθόγγων (prime), αντίθετη μορφή (inversion), καρκινική μορφή (rertrograde) και καρκινική της ανεστραμμένης μορφής (retrograde inversion).

Έτσι λοιπόν, ορίζοντας μια δωδεκάφθογγη διαδοχή που δεν χρειάζεται να πληροί τους αυστηρούς νόμους του δωδεκαφθογγισμού σύμφωνα με τον A. Schönberg, μπορούμε να έχουμε:

image

Η νέα μορφή της σειράς απεικονίζει τους φθόγγους της αρχικής σειράς σε ανοδική διάταξη (από τoν φθόγγο E):

image

Η παραπάνω διάταξη μπορεί να τοποθετηθεί μέσα στον πίνακα MATRIX (“magic square”) που είναι ένα σύστημα με γραμμές και στήλες, ως εξής:

Οριζοντίως, από την θέση P0 τοποθετούμε τους 12 φθόγγους της σειράς, συμβολίζοντάς τους με την σημειογραφία A, B, C, D κλπ.

Η κάθετη στήλη ξεκινάει πάλι με τον αρχικό φθόγγο της σειράς (Ε), στην θέση I0, αλλά όλα τα υπόλοιπα νούμερα (αριθμός ημιτονίων) προκύπτουν ως διαφορά εάν αφαιρέσουμε από τα 12 ημιτόνια της χρωματικής σκάλας,τα ημιτόνια της αρχικής σειράς:

image

Οι φθόγγοι που βρίσκονται στην αρχή κάθε γραμμής πχ. P8(C), P3(G), P2(F#), P7(B), P5(Α), P11(Eb) κλπ., είναι στην πραγματικότητα ένα συνεχές transporto (μεταφορά της αρχικής σειράς) από όλες τις χρωματικές βαθμίδες.

Τα υπόλοιπα διαστήματα υπολογίζονται κάθε φορά από τη νέα αφετηρία.

image

Η διαδικασία είναι αρκετά χρήσιμη για την κατασκευή διαστημάτων από οποιαδήποτε βαθμίδα, καθώς και για τον χειρισμό των εναρμονίων αλλαγών, χωρίς να μεταβάλλεται το περιεχόμενο δηλαδή ο αριθμός των ημιτονίων σε κάθε μελωδικό διάστημα.

Επιπλέον, η κάθε οριζόντια γραμμή μπορεί να διαβαστεί από αριστερά προς τα δεξιά:

Πρωταρχική μορφή της σειράς ➡️ Prime form, (P0, P8, P3 κλπ.)

image

ή ανάποδα, από δεξιά προς αριστερά:

Καρκινική μορφή ⬅️ Retrograde (R0, R8, R3 κλπ.).

image

Η κάθετη στήλη διαβάζεται είτε από πάνω προς τα κάτω:

Ανεστραμμένη μορφή ή κατοπτρική της αρχικής σειράς ⬇️ Inversion (I0, I4, I9 κλπ.)

image

είτε ανάποδα από κάτω προς τα επάνω:

Καρκινική της ανεστραμμένης μορφής ⬆️ Retrograde Inversion (RI0, RI4, RI9 κλπ.)2

image

Οι μορφές αυτές είναι ορισμένοι (όχι οι μοναδικοί) από τους πιο χαρακτηριστικούς τρόπους παρουσίασης μιας ομάδας φθόγγων (όχι απαραίτητα 12 φθόγγων) που συνθέτουν μια οποιαδήποτε μελωδική γραμμή και συναντώνται στην πλειοψηφία των μουσικών έργων.

Ο τελικός στόχος όλων των παραπάνω είναι να κατανοήσει ο σπουδαστής μουσικής ότι τα μελωδικά διαστήματα είναι από τους ελάχιστους καθοριστικούς παράγοντες που μπορούν να δημιουργήσουν μεγαλύτερες μουσικές δομές, ενώ ο τρόπος χειρισμού τους μπορεί να οδηγήσει σε ενδιαφέροντα ή μη, μουσικά αποτελέσματα.


Επιπλέον, οι μορφές με τις οποίες εμφανίζονται οι γραμμές και οι στήλες καθώς και το φθογγικό υλικό που περιέχουν, προσφέρει πάρα πολλές δυνατότητες συνδυασμών σε όποιον θα επιθυμούσε να το χρησιμοποιήσει στην σύνθεση μουσικής.


  1. βλέπε tip #2, [5.Μελωδικά διαστήματα].

  2. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται 48 εκδοχές της αρχικής σειράς, ενώ ο πίνακας είναι συμπληρωμένος σωστά εάν διαγωνίως προκύπτει ο φθόγγος-αφετηρία (Ε).

Ανάπτυξη της μελωδικής – αρμονικής αντίληψης [tip #6]

Ως συμπληρωματική άσκηση του tip #5 δίνεται το παρακάτω ρυθμικό 4μετρο στα 3/4:

image

Το 4μετρο πρέπει να αποδοθεί σωστά ρυθμικά και a tempo χτυπώντας στα 2 χέρια τα ρυθμικά σχήματα και μετρώντας φωναχτά, όπως ακριβώς εάν παίζαμε μια παρτιτούρα πιάνου στα πλήκτρα.

Στη συνέχεια μεταφέρουμε την ρυθμική άσκηση στο πιάνο, εκτελώντας την με διάφορους τρόπους, ανάλογα με το επίπεδο του καθενός.
Ορισμένοι από τους τρόπους εκτέλεσης δίνονται παρακάτω.

1. 8αβες

Παίζουμε το 4 μετρο, επιλέγοντας αρχικά 1 νότα ή 2 νότες με διαφορετικό όνομα εναλλάξ ανά 1 χρόνο ή ανά 2 χρόνους ή ανά μέτρο τηρώντας πάντα ένα σταθερό tempo και μετρώντας σωστά τα ρυθμικά σχήματα. Προσπαθούμε να τραγουδάμε κάθε φορά την μία από τις δύο μελωδικές γραμμές παίζοντας την άλλη.

image

Μπορούμε να συνεχίσουμε την άσκηση με περισσότερες επιλογές φθόγγων, είτε στην ΝΤΟ μειζ., είτε σε άλλες μεταφορές του μείζονα και ελάσσονα τρόπου.

2. Αρμονικά διαστήματα (πλην 8αβας)

Η άσκηση μπορεί να εκτελεστεί στα 2 χέρια με διαφορετικές νότες που σχηματίζουν σύμφωνα ή διάφωνα διαστήματα. Ο δάσκαλος μπορεί να υποδείξει μια βασική αρμονική διαδοχή I-V-I-IV-V-I σε μία τονικότητα, καθώς επίσης και τις νότες αφετηρίες στις δύο μελωδικές γραμμές.

image

Μεταφέρουμε στην ομώνυμη ελάσσονα ή σε άλλες τονικότητες με τα ίδια ή διαφορετικά διαστήματα και προσπαθούμε να τραγουδάμε μία από τις δύο μελωδικές γραμμές ενώ παίζουμε συγχρόνως την άλλη με σταθερό πάντα tempo.

Σημ. Οι δύο προηγούμενοι τρόποι αναφέρονται κυρίως σε σπουδαστές θεωρητικών και οργάνων με σχετικά μικρή μουσική εμπειρία, με την επισήμανση ότι αυτά δεν αφορούν μαθητές που έχουν “τελειώσει” την τρίτη θεωρία στην πέμπτη δημοτικού(!), κάτι που αποτελεί συνηθισμένο φαινόμενο στις μέρες μας. Αυτοί δεν έχουν προφτάσει να καταλάβουν τίποτα, αλλά ούτε αναμένεται, αφού μέχρι την τρίτη γυμνασίου θα είναι επιπλέον κάτοχοι πτυχίου αρμονίας, δηλαδή “καθηγητές” !!!
Οι επόμενοι αφορούν πιο προχωρημένους σπουδαστές (κυρίως ανώτερων θεωρητικών), καθώς και διδάσκοντες.

3. Λειτουργικές σχέσεις συνηχήσεων

α) Διαμόρφωση μελωδικής γραμμής μπάσου με συνοδευτικές τις ψηλότερες φωνές.
Σκεφτόμαστε μια αρμονική διαδοχή για 4μετρη φράση όπως: I-I6 // IV-V-VI // II6-I6/4-V // I σε μία τονικότητα της επιλογής μας.Διαμορφώνουμε την μελωδική γραμμή του μπάσου και εναρμονίζουμε για 3 ή 4 φωνές, ακολουθώντας τις γνωστές κινήσεις των φωνών κατά την σύνδεση των συνηχήσεων.

image

β) Διαμόρφωση μελωδικής γραμμής στην σοπράνο με συνοδευτικές τις χαμηλότερες φωνές.
Σκεφτόμαστε τραγουδώντας και παίζοντας μία μελωδική γραμμή για την σοπράνο πάνω στο γνωστό 4μετρο ρυθμικό μοντέλο. Η μελωδία πρέπει να έχει συνοχή και να μην απαρτίζεται από οποιεσδήποτε τυχαίες νότες! (*). Αυτό θα δυσκολέψει αρκετά την εναρμόνιση. Στην συνέχεια, εναρμονίζουμε με βάση τις συνηχήσεις που υποδεικνύει η μελωδική γραμμή, τις οποίες έχουμε ήδη σχηματίσει στο μυαλό μας πριν παίξουμε.

image

(*) Ο σπουδαστής ειδικά θα πρέπει να έχει εκπαιδευτεί στον τρόπο κατασκευής μελωδικών φράσεων. Πιο συγκεκριμένα, από την στιγμή που αποκτά εξοικείωση με τις μείζονες και ελάσσονες σκάλες στο μουσικό όργανο της επιλογής του.

4. Δίφωνη αντίστιξη

Δημιουργία δύο ανεξάρτητων μελωδικών γραμμών που υπονοούν την αρμονία, σε μορφή δίφωνης invevtion.

image

Όλες οι μελωδικές – αρμονικές εκδοχές της αρχικής ρυθμικής άσκησης είναι χρήσιμο να εκτελούνται απευθείας στο πιάνο. Η ικανότητα να σκεφτόμαστε γρήγορα σε πραγματικό χρόνο είναι λογικό να χρειάζεται συστηματική εκπαίδευση, συνεχείς προσπάθειες και μελέτη για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο τα οφέλη από μία τέτοια διαδικασία είναι πολλαπλά διότι:

  • βελτιώνεται σημαντικά η αντίληψη του ρυθμού – tempo
  • αυξάνεται η ταχύτητα της μουσικής σκέψης σε πολλά επίπεδα
  • αναπτύσσεται η δημιουργικότητα και η φαντασία, γιατί ποτέ δεν υπάρχει μία και μόνη εκδοχή
  • καλλιεργείται αποτελεσματικά και ουσιαστικά η ακουστική μας ικανότητα και
  • δεν χάνεται άσκοπα ο χρόνος μας, επενδύοντας σε πράγματα που δεν έχουν αντίκρυσμα.

Η θεωρία της μουσικής στην πράξη [tip #5]

Πώς βελτιώνουμε και εξελίσσουμε την ρυθμική αντίληψη ενός μαθητή;

Ένας από τους πολλούς τρόπους που μπορεί να χρησιμοποιήσει κάποιος, αναλύεται στο παρακάτω, φαινομενικά απλό παράδειγμα.

Σε μία δοσμένη μελωδική γραμμή (χωρίς ένδειξη μέτρου), όπως η παρακάτω, την οποία πρέπει ο μαθητής να τραγουδάει τονικά σωστά και να κουρδίζει με βάση τις αρμονίες που προκύπτουν από τα μελωδικά διαστήματα, ζητούμε:

action_1

α) να σημειώσει ο μαθητής 4 πιθανά μέτρα (4μετρη φράση) κατά την δική του εκτίμηση, έχοντας βέβαια πάντοτε υπόψη τις μελωδικές κατευθύνσεις χαρακτηριστικών φθόγγων και την βαρύτητά τους μέσα στην μελωδική γραμμή.

β) να σκεφτεί μια ένδειξη μέτρου, όχι με τυχαία επιλογή, αλλά έχοντας αντίστοιχη γνώση της ιδαιτερότητας που παρουσιάζουν τα διάφορα είδη μέτρων στους τονισμούς (ισχυρά-ασθενή) και τις ομαδοποιήσεις των φθόγγων μέσα σε κάθε μέτρο.

γ) να σχηματίσει όλο το 4μετρο ρυθμικά στο μυαλό του τραγουδώντας σωστά τα μελωδικά διαστήματα και στη συνέχεια να απεικονίσει με την κατάλληλη σημειογραφία στο χαρτί αυτό που σκέφτηκε. [1. εδώ συμβαίνει αρκετές φορές, ο μαθητής να αποδίδει προφορικά σωστά αυτό που σκέφτηκε, αλλά να το μεταφέρει λανθασμένα στα γραπτά. Η ταχύτητα σκέψης είναι πάντοτε μεγαλύτερη από την ταχύτητα καταγραφής και οι λόγοι είναι αφενός η ύπαρξη πολλών μουσικών συμβόλων και αφετέρου η μικρότερη ή μεγαλύτερη εμπειρία που έχει αποκτήσει κάποιος.
Αυτό το ζήτημα λύνεται σταδιακά με την εξάσκηση στο ρυθμικό dictée.]

δ) Αφού γραφτεί σωστά το 4μετρο στην ένδειξη μέτρου που έχει επιλεγεί (σε απλό, σύνθετο ή μικτό μέτρο), ζητούμε από τον μαθητή να σκεφτεί για την ίδια μελωδική γραμμή, την μεταφορά της στις άλλες 2 κατηγορίες μέτρων. Έτσι π.χ. εάν έχει επιλεγεί το απλό μέτρο 3/4, μπορεί μετά να μεταφερθεί σε ένα σύνθετο και ένα μικτό μέτρο κ.ο.κ.

Έτσι η παραπάνω μελωδία μπορεί να πάρει τις εξής ενδεικτικές και όχι μοναδικές μορφές:

π.χ

action_2

Εάν ο μαθητής είναι αρκετά εξοικειωμένος με την συνοδεία, μπορεί να παίζει την μελωδία και να συνοδεύει με τις κατάλληλες αρμονίες.

Είναι φανερό ότι η άσκηση αυτή δεν είναι απλή όπως ίσως μοιάζει με μια πρώτη ματιά. Η διεκπεραίωση της απαιτεί μακροχρόνια συστηματική και μεθοδική διδασκαλία και εξάσκηση. Το αντίτιμο βεβαίως είναι η δημιουργία ισχυρής υποδομής με άμεσο αντίκτυπο στην ευκολία ανάγνωσης και εκτέλεσης μουσικών έργων.

Ακουστική αναγνώριση συγχορδιών [tip #4]

Ο πιο σίγουρος τρόπος να ακούσoυμε μια ελαττωμένη συγχορδία είναι να τραγουδήσουμε μια μελωδία πάνω σε μια ελαττωμένη συγχορδία.

Ανάμεσα σε άλλα που επιλέγω για τους πιο προχωρημένους μαθητές μου, προτείνω από τους “Πειρατές της Καραϊβικής”, το απόσπασμα “To the pirates cave”, στο οποίο, το μεγαλύτερο μέρος της αρμονίας του είναι βασισμένο πάνω στην ελαττωμένη με έβδομη SI(DO b)-RE-FA-LA b.

Επειδή η παρτιτούρα που έχω είναι πιανιστική (εκτός εάν υπάρχει κάτι άλλο που δεν έχει πέσει στην αντίληψή μου), χρειάστηκε να την προσαρμόσω, ώστε να είναι κατάλληλη, για να τραγουδηθεί από 3 φωνές (S, A, B).

Παραθέτω ως δείγμα για εξάσκηση, την αρχή του αποσπάσματος. Επιπλέον, έχει αρκετό ενδιαφέρον το ρυθμικό μέρος του κομματιού. Ενδείκνυται και για ρυθμική ανάγνωση ταυτόχρονα στα 2 χέρια.

To the pirates' cave

Κατεβάστε το σε μορφή PDF, βρείτε την παρτιτούρα του πιάνου (που κυκλοφορεί…) και προσαρμόστε το στις ανάγκες σας.

Απαιτείται:

  1. Καλή διάθεση, για να ξεφύγετε από τα τετριμμένα.
  2. Ισχυρή θέληση, για να δοκιμάσετε τις δυνάμεις σας.
  3. Ένας δάσκαλος που να μπορεί να ακούει, να παίζει σωστά, να τραγουδάει και να γράφει παρτιτούρα.
  4. Εσείς που ενδιαφέρεστε.
  5. Ένας ακόμη φίλος ή φίλη, για να τραγουδήσει την 3η φωνή ή
  6. Μόνος/η σας τα πάντα, τραγουδώντας και παίζοντας.